و لا يرى الى الخلاف سبيلا . درجهء اول تواضع ، تواضع در مقابل دين خداست و آن ، اين است كه هرگز امر معقولى را بر گفتار بزرگان دين ارجحيت نبخشد و هرگز دستورات دين را براساس دليل مورد اتهام قرار ندهد و براى غيردين راهى به سوى حق قائل نشود . جزء اول تواضع در برابر دين است . تواضع در برابر دين وقتى حاصل مىشود كه سالك ، معقول ( عقل و براهين ) را به جنگ منقول ( دين و سنت كتا خدا و سيره اهل بيت عليهم السّلام ) نياورد و با تكيه بر براهين و معقولات و خردورى به جنگ سنت‌ها و سيره اهل بيت عليهم السّلام و منقولات نرود و مبادى دين را متهم و تخطئه و سست نكند . يعنى ايمان سالك آن‌قدر بايد قوى باشد كه خلاف شرع را هم از نظر شريعت و هم از نظر طريقت ، پيش نگيرد و به ظاهر خود را مسلمان جا نزند كه اين كار مانع تابش نور شريعت بردل مىشود . عبارت « و لا يرى الى الخلاف سبيلا » به همين معنى است كه سبيلا باطنا ، يعنى به ظاهر خود را مسلمان جلوه ندهيم و در باطن شبهات و مجهولات و عنادها را در دل ذخيره كنيم ، يا در ذهن خود ، آنها را بايگانى كنيم كه اين كار باعث مىشود نور شريعت بر دل نتابد . از بيانات خواجهء بزرگوار چنين برمىآيد كه تواضع دينى به معنى داشتن نوعى ادب علمى در برابر دين است و اينكه ما يقين داشته باشيم : « ان الدين عند الله الاسلام » « 1 » . حقيقت دين ، اسلام است و زبدهء كلام اين است كه كمال همهء اديان ، در اسلام است . زيرا اسلام خاتم اديان است . خاتم نيز به معنى جامعيت و كمال است . بنابراين بايد كمال سلسله اديان را دين اسلام بدانيم زيرا اسلام كامل‌ترين و جامع‌ترين آنهاست . حال اين سئوال مطرح مىشود كه تواضع دينى چگونه تحقق مىيابد ؟ خواجه مىفرمايد : و لا يصحّ ذلك الّا بأن تعلم أنّ النّجاة فى البصيرة و الاستقامة بعد الثقة و أن البينة وراء الحجّة . و اين تواضع صحت نمىيابد مگر به اين‌كه بدانى كه نجات در بصيرت و استقامتى است كه بعد از وثوق به حق حاصل مىشود و مسلما رسيدن به بيّنه بالاتر از دليل است .

--> ( 1 ) . آل عمران / 19 .